SAP News TL

Tag: SEJD

  • Menus Professor Dixiplina ! Alunu Ensinu Baziku 30 de Agosto Latuir Aula

    SAPNewsTL, Dili – Eskola Ensinu Baziku 30 de Agosto Comoro menus professores dixiplina hodi eduka, transforma no motiva estudante sira iha sala de aula, durante prosesu aprendizajen tinan akademika 2024 hahu la’o semana rua (2) ona

    Jeralmente eskola enfrenta problemas oioin hanesan menus mobiliários, kadeira no mos professor sira mak laiha, uluk ne’e iha professor kontratadu no voluntariu maibe, Tanba deit planu husi, Ministra Edukasaun (ME) hapara tiha sira, entaun ho ida ne’e ami menus professor hodi hanorin disiplina sira ne’ebe hamutuk 12 dixiplina ne’ebe eziste maibe professor/a mak menus.

    “Professor menus ne’e laos diretor ninia kestaun maibe ne’e kestaun nasional, diretor ninia hanoin hakarak Professor/a kompletu liu hosi kontratadu sira ne’ebe iha atu bele hanorin maibe ne’e ita nia Ministra Edukasaun hakarak tenke liu husi teste, entaun iha fulan janeiru to’o abril iha primeiru periodu estudante sira la hetan materia ho diak tanba menus professor/a atu hanorin. Maske ami obriga sira mai hotu maibe laiha profesor hodi tama aula atu hanorin sira”.Dehan Direitor Eskola 30, Vitorino da Silva Wairia, ba SAPnews Timor-Leste, Saba du(27/01/2024)

    Responsabel maximu eskola 30 de Agosto, Hateten, bainhira profesor laiha, nia senti triste tebes bainhira haree estudante sira ativu iha sala de aula maibe laiha manorin nain atu trasforma disiplina ba estudante sira, nu’udar professor nia sente triste, esperansa laiha esperansa so kuandu ministeriu edukasaun haruka ona mai, ministeriu iha ona hanoin atu kompleta Professor ne’ebe menus, maibe nia agora esperansa ba nai ulun sira deit, maibe ba estudante hau senti triste tanba manorin nain laiha atu hanorin sira nia knaar nu’udar estudante no nafatin mai eskola maibe professor laiha atu hanorin, Tenik nia.

    “Estudante sira mai, hau laran triste bainhira hau nia estudante sira mai inan aman sira mos mai maibe alunu sira tama sala maibe laiha professor ida ka manorin atu tama tuir ba hodi hanorin sira, maibe nu’udar diretor labele halo buat ida ba Sira tanba Ita menuz professor, esperansa ba diretor laiha ha’u triste ne’e duni hau hakarak manorin sira ne’e haruka lalais atu bele hanorin Ita nia oan sira”.

    Nia hatutan esperansa estudante nian mai ho objetivu ida katak atu aprende no estuda atu sira bele sai futuru nasaun ida ne’ebe susesu no diak.

     

    “Sira mak sei tane tanba nai ulun sira ne’ebe agora daudaun katuas hotu ona sira mak sei tane, liuliu eskola 30 de Agusto karik professor/a idade aumenta ba daudauk, oinsa ami nia esperansa ba sira atu sira bele estuda Diak”. Nia preokupa

     

    Enkuantu, Daudaun ne’e Ministériu edukasaun mos loke ona bolsa kandidatu ba professor sira iha banku pre-sekundáriu no primariu hodi konkore iha vaga ne’e.

    Jornalista : Ermelinda Soares & Marciana da Conceição

  • FRETILIN Iha Problema ! Somotxo Konsidera Lu Olo & Alkatiri La’os Ona Alternativa Lideransa

    SAPNewsTL, Dili : Hafoin hatama petisaun ba Comité Central FRETILIN  (CCF) no halo komunikadu imprensa, Jose Agostinho Sequeira Somotxo husu ba Presidente Partidu Francisco Guterres Lu Olo no Sekretariu Jeral Mari Alkatiri atu la bele koalia barak maibe tenki halibur ema hotu-hotu hodi halo kongressu extra-ordináriu.

    “Ha’u husu deskulpa ba kamarada nain rua Presidente FRETILIN no Sekretariu Jeral, ha’u momentu ne’e hatete sira laos alternativa fo vitoria ba fretilin, insistensia hanesan labarik sira koalia karik diuk ba ezizensia ne’e mak derrota ne’ebe ita hetan, ohin loron ita koalia partido de massas ne’e o tenki besik povu para manan ida ne’e mak lideransa futuro sei halo”. Tenik Eis Membru CCF José Agustinho Somotxo iha CCF Comoro, 31/01/2024

    Militante no quadru Partidu FRETILIN ho neon nakra’ik no laran susar la menta tebes ho resultadu elisaun parlamentar 21 de maio 2023 ne’ebe hatudu derrota ba FRETILIN iha istória post independénsia

    “Ha’u fiar se ohin kamarada Mari no Luolo fo ha’u, ha’u asume responsabilidade para atu esforsu hotu-hotu ne’ebe buat balu segredu, maibe sira nunka to’o iha fatin ida ne’e to’o iha povu ida ne’e atu halibur ema hotu-hotu, laos koalia deit mak fretilin manan maibe tenki halibur ema hotu-hotu”.

    Eis Membru CCF ne’e husu estrutura Topu partidu FRETILIN atu  atu labele dukur honmetodu hirak ne’ebe uza to’o ohin loron partidu ne’e derrota.

    “Ami akompanha ona durante 20 ital anos, tan ida ne’e lideransa foun la bele dukur ho metodo sira ne’ebe halo ita derrota, ita uza buat hotu-hotu foin dadauk ne’e lolos fretelin manan maibe tanba saida mak fretilin lakon ida ne’e hanesan ezemplu ida para lideransa tenki sukat ibun, la bele dukur iha derrota ida ne’ebe boot tebes”. Dehan Somotxo

    “Problema ne’e iha lideransa laos iha fretilin, se iha fretilin konserteza que lideransa foun  tenki troka, naran ne’e lalika tau fretilin tanba povu tomak odiu ona no la gosta fretilin maibe se iha lideransa tenki troka lideransa, ida ne’e iha rai hotu-hotu akontese laos iha Timor de’it mak ita ezize i depois duvida hotu-hotu dehan se imi ba lideransa fretilin imi manan ka lae ? ami seidauk koko, se koko entaun agora kedas fo para ha’u koko” hatutan Somotxo.

    Somotxo afirma, dalan diak liu atu Partidu FRETILIN labele hetan derrota iha eleisaun tuir mai maka tenki halo renovasaun ba estrutura partidu hodi prepara fali ba vitóriu iha eleisaun sira tuir mai.

    “Dalan los liu atu evita fretilin ninia derrota definitiva iha eleisaun sira tuir mai maka halo renovasaun ba lideransa fretilin hodi prepara vitoria ba eleisaun iha futuru inklui eleisoens munisipais ne’ebe tuir governu atual ninia programa,sei hala’o iha tinan 2025-2026, eleisoens presidensial tinan 2027,no eleisoens parlamentar tinan 2028”. 

    Ekipa ne’ebe lidera husi José Agustinho Somotxo hamutuk rihun rua resin ne’e husu ba  estrutura atuál hodi halo kongresu extraordináriu, nune’e bele halo mudansa ba estrutura iha Partidu FRETILIN tanba konsidera lideransa atual laos ona alternativa ba futuru FRETILIN.

    Entretantu, Hafoin notisia ne’e publika seidauk iha komentáriu ruma husi  Presidente Partidu FRETILIN Francisco Gutrrres Lu Olo no Sekretariu Jeral Mari Alkatiri.

    Jornalista : Conzita Mota & Jonh Marito

  • Matenek Ne’e Serví Ema ! Bispu Leandro : João Bosco Hatudu Matenek Nia Hun

    SAPNewsTL, Lautem: Parokia Lospalos hala’o missa solenidade ba festa São João Bosco Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves hateten São João Bosco hatudu matenek nia hun lolos ba ema no fo sasin kona ba maromak.

    “Ohin ita halibur iha fatin ida ne’e hodi selebra solenidade fundador da sosiedade salesiana das Filhas de Maria Auxiliadora e dos Coperadores São João Bosco, ita hotu kuñese semak São João Bosco ne’e”. Dehan Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves liu husi nia homilia iha missa solenidade fundador salesianu São João Bosco iha Parokia Lospalos, Kuara-Feira, 31/01/2024

    Bispo Dioseze Baucau ne’e hatutan São João Bosco hatudu mai ita kona-ba ba matenek nia hun katak matenek nia hun lolos mak maromak no fo sasin kona-ba ba maromak ne’e rasik.

    “Matenek ne’e nia hun mak Maromak, São João Bosco hatudu mai ita kona-ba matenek ne’e nia hun i Nia fo sasin duni kona-ba maromak ida ne’e rasik, matenek mai husi maromak matenek ne’e hela nanis kedas ho Na’i maromak”. Tenik Bispo Dom Leandro

    Bispo Dom Leandro aumenta Dom Bosco hetan matenek atu halibur foinsa’e sira hodi hahi maromak ne’ebe nu’udar matenek nia hun.

    “São João Bosco hetan matenek atu halibur foinsa’e sira dada foinsa’e sira ba hotu Nia la’os para atu hahi Nia maibe atu hahi Nai Maromak atu hamutuk ho Nia hahi maromak ida ne’ebe mak matenek ne’e ninia hun”. Bispo Leandro salienta

    Bispo Leandro informa matenek ne’e la’os mai husi ema maibe husi maromak tanba ne’e keta loko an ho matenek ne’ebe iha tan matenek nu’udar grasa ida husi maromak.

    “Labele loko an ho matenek ne’ebe mak ita iha tan matenek ne’e la mai puramente husi ita nia an rasik maibe matenek ne’e mai husi maromak ne’e katak matenek ne’e grasa ida husi Na’i maromak signifika maromak mak haraik grasa matenek ne’e mai ita”. Dom Leandro hato’o

    Dom Leandro haklean matenek ne’ebe maromak haraik ne’e atu servi maromak nia maluk sira.

    “Matenek ne’ebe maromak haraik mai ita ne’e la’os ita uza atu hetan hahii ba ita nia an maibe ka loko an lae maibe maromak haraik matenek ne’e atu uza hodi servi maluk sira hahalok ida ne’e mak ita haree iha São João Bosco”. Leandro fundamenta

    Jornalista: Luis Pailofo

  • Kuda Domin ! Bispu Leandro : Wainhira Hahalok Ladi’ak, Ema Sei La Hakbesik Ita

    SAPNewsTL, Lautem: Iha missa solenidade festa São João Bosco iha Parokia São Paulo Lospalos Bispo Dom Leandro Maria Alves hateten maromak nia illas rasik mak oinsa haree malu diak, la kria violensia iha komunidade no sai ema ne’ebe domin nain.

    Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves haktuir moris nu’udar imajem maromak nian buka atu haree malu di’ak no haksolok nafatin tuir maromak nia hakarak.

    “Ita nia moris, ita hanesan kriatura imajen maromak ninian ne’e duni buka atu haksolok tuir illas maromak ninian, maromak nia illas ne’e mak domin, maromak nia illas rasik ne’e mak atu oinsa halo ita sira ne’e haree malu di’ak”. Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves informa liu husi nia homilia iha missa solenidade Festa São João Bosco iha igreja São Paulo Lospalos, 31/01/2024

    Dom Leandro hatutan hanesan illas maromak nian buka haksolok nafatin ho ema hotu-hotu labele sai ema ne’ebe violentu maibe sai ema domin nain iha sosiedade.

    “Labele kria violensia iha ita nia komunidade, buka hases violensia husi ita nia an, ita labele sai ema violentu maibe buka sai ema domin nain ema paz nain, wainhira ita sai ema domin nain no ema paz nain ida ne’e mak exprime liafuan ne’ebe mak Sao Paulo dehan haksolok nafatin tuir Na’i maromak nia hakarak”. Tenik Bispo Leandro

    Bispo Dom Leandro akresenta “Na’i maromak nia hakarak ne’e mak atu ita moris fo diak ba malu, hahalok hadomi malu ne’e mak importante”.Dom Leandro afirma

    Aman Dioseze Baucau ne’e salienta hahalok satanas ka diabu nian ne’e mak hafahe no ida kria problema ne’e tanba ne’e buka hakoak ema hotu-hotu iha moris loron-loron nian.

    “Ida ne’e mak hahalok diabu nian, wainhira ita sente katak ema la hakbesik ita tanba ita nia hahalok ladun diak ne’e hatene katak diabu mak iha ita nia laran, ba konfesa para atu sai ema ne’ebe mak simu ema hotu-hotu hakoak ema hotu-hotu iha ita nia moris”. Nia fundamenta

    Jornalista: Luis Pailofo

  • Dom Leandro Husu Sarani Lautém Fiar De’it Ba Maromak

    SAPNewsTL, Lautem: Iha Parokia São Paulo Lospalos, Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves informa ba sarani sira atu halo sira nia an sai kiik no kiik iha fiar hodi fiar deit iha maromak ida deit no tau an iha maromak.

    Iha homilia Amo Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves haktuir sarani sira buka atu sai ema ne’ebe kiik iha fiar hodi fo totalidade ba maromak no fiar iha maromak ida deit.


    “Imi buka atu sai kiik, imi la halo imi an sai kiik karik nu’udar labarik oan ida imi sei la tama iha reinu lalehan, kiik iha fiar laos kiik iha fiziku maibe kiik iha ita nia fiar defende total ba maromak tau imi nia an tomak iha maromak, fiar maromak ida deit”.Dehan Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves liu husi nia homilia iha igreja São Paulo Lospalos, Kuarta, 31/01/2024

    Bispo Dioseze Baucau ne’e hatutan sarani sira buka oinsa fiar deit iha maromak ida depende deit ba maromak no entrega an tomak ba maromak.


    “Buka fiar iha maromak ida de’it, labele fiar fali tun sae maibe fiar maromak ida ne’e mak dehan kiik ne’e, kiik katak buat hotu-hotu ita depende deit ba Na’i maromak, ita entrega ita nia an”. Tenik Bispo Dom Leandro

    Bispo Dom Leandro akresenta entrega an tomak ba maromak konsidera hanesan maromak nu’udar inan ida ne’ebe hiti hela ita lor-loron.


    “Entrega an tomak ba maromak hanesan ita ne’e iha maromak ninia liman, ita nia moris ne’e hanesan Na’i maromak, tane ita iha maromak nia liman ka maromak ne’e hanesan inan ne’ebe mak hiti hela ita lor-loron ida ne’e mak dehan ita sai kiik ne’e”. Bispo Leandro salienta

    Bispo Leandro fundamenta”Jesus husu ita sai kiik katak husu ita atu haboot ita nia fiar iha Na’i maromak”. Dom Leandro hatete

    Iha sikun seluk, Bispo Dom Leandro husu ba sarani sira buka hadomi malu no buka atu hakoak ema hotu.


    “Hahalok hadomi malu ne’e mak importante, imi rasik sei halo renovasaun ba promessa baptizmu ninian hakribi sala no satanas sira hafoin fiar iha maromak hahalok satanas ka diabu ne’e mak hafahe ne’e kria problema ne’e hahalok diabu ninian, buka atu konfesa hodi sai ema ne’ebe hakoak ema hotu-hotu iha ita nia moris”. Dom Leandro hameno

    Jornalista: Luis Pailofo

  • Fo Krisma Ba Sarani 467 ! Dom Leandro Husu Defende Jesus Ho Hahalok Diak

    SAPNewsTL, Lautem: Bispu Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves fo sakramentu krisma ba krismadu sira hamutuk atus haat neen nulu resin hitu (467) iha Parokia São Paulo Lospalos.

    Tuir Amo Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves iha nia homilia hateten hirak ne’ebe simu ona sakramentu krisma sai ona maduru nu’udar fiar sarani hodi sai soldadu Kristu nian.

    “Imi sai ona maduru ka sai ona ema ne’ebe adultu imi mos sai soldadu ita Na’i Jesus Kristu ninian, ne’e katak imi mak sei defende fiar sarani ninian iha imi nia moris loron-loron”. Dehan Bispo Dioseze Baucau Dom Leandro Maria Alves liu husi nia homilia iha igreja São Paulo Lospalos, Kuarta-Feira,31/01/2024

    Bispo Dioseze Baucau ne’e hatutan la’os dehan defende Na’i Jesus Kristu ne’e liu husi baku malu maibe liu husi hahalok di’ak ne’ebe hanesan Jesus hatudu.

    “Defende ka defensor ne’e la’os liu husi ita ninia fiziku ninian ka atu baku malu ninian, defende Na’i Jesus Kristu ne’e liu husi hahalok di’ak sira hanesan Na’i Jesus hatudu buka atu ko’alia, buka atu oinsa maluk di’ak ho maluk sira buka hatudu hanesan sarani di’ak ne’e liu husi hahalok di’ak sira ne’e, ida ne’e mak dehan maduru ka hatene defende imi nia fiar ne’e”. Bispo Dom Leandro informa.

    Bispo Leandro akresenta “Espiritu Santu ne’ebe mak ohin imi husu liu husi selebrasaun ne’e Espiritu Santu nia dons hitu ne’e atu tun ba imi atu imi sai hanesan defensor ne’ebe mak di’ak ita Na’i Jesus Kristu”. Bispo salienta

    “Iha ne’ebe deit hatene imi nia an katak imi ema sarani ema ne’ebe fiar iha Na’i Jesus Kristu, imi ema ne’ebe sarani katoliku ninian, ita hatene katak maromak hadomi teb-tebes ita, nia haruka Jesus mai moris iha ita nia leet hodi lori fila fali ita hotu ba maromak”. Tenik Dom Leandro

    Bispo ne’e mos husu ba krismandu sira atu hatudu sira nia fiar liu husi hahalok kiik sira hodi hatudu katak sira ema sarani katoliku ne’ebe defende nia fiar iha Kristu.

    “Ba krismandus sira buka atu iha imi nia moris hatudu imi nia fiar ne’e lalos dehan tenke liu husi hahalok ne’ebe boot maibe hatudu imi nia fiar ne’e liu husi hahalok kiik sira hatudu imi nia fiar ne’e hodi dehan katak imi ema sarani katoliku ida ne’e mak dehan defende imi nia fiar ne’e”. Dom Leandro hameno

    Entretantu, sarani sira ne’ebe simu sakramentu krisma ne’e hamutuk atus haat neen nulu resin hitu, iha selebrasaun ne’e hetan partisipasaun maksimu husi sarani sira

    Jornalista: Luis Pailofo

  • 136 Anos Don Bosco ! Laiha Foinsa’e Ne’ebe Aat, So Presiza Apoia Sira

    SAPNewsTL, Dili : Ohin nu’udar loron mate Santu João Bosco alias Dom Bosku, Dom Bosku hanesan mestre, aman no belun ba foinsa’e sira tanba nia sempre hatudu ninia domin no dedikasaun liu husi ninia estuda, servisu no fo ninia moris ba foinsa’e sira iha sekulu XIX (1815-1888).

    Santu Don Bosco moris iha Giovanni Melchiorre Bosco, Loron 16 Agustu 1815 no mate iha loron 31 Janeiru 1888, Dom Bosco hanesan mestre boot no padre katóliku ida ne’ebe fo nia totalidade hodi servi foinsa’e sira iha sékulu XIX liu ba kotuk.

    Dom Bosco liu husi nia mensagem sira ne’ebe hakerek iha dokumentu oioin nia haktuir “For you i study, for you i work and for you i give my life (ba o ha’u estuda, ba o ha’u servisu no ba o ha’u fo ha’u nia moris)”, katak ba joven sira nia estuda, servi no fo ninia moris ba diak foinsa’e sira hotu nian.

    Iha dokumentu seluk fali nia dehan ba foinsa’e sira katak “Foinsa’e sira, imi bele halimar, haksoit no haklalak ba, maibe keta halo sala”, signifika Dom bosco husu foinsa’e sira atu bele goza ninia direitu no liberdade sira liu husi jogu desportu sira sira, dansa, kanta no halimar maibe labele  halo problema ka kria konflitu hanesan baku malu, tolok malu, odiu no vinga malu, to’o estraga malu ka oho malu.

    Tanba Mestre Dom Bosco mos hateten, “Laiha foinsa’e ne’ebe aat, so iha deit foinsa’e ne’ebe presiza hetan apoia husi ema seluk”,  katak foinsa’e ladiak  laiha, maibe presiza ema ne’ebe bele apoia, fasilita, eduka, fo hanoin no fo koragem ba foinsa’e sira  ne’ebe sei hela  no la’o  iha nakukun laran.

    Santu Joao Bosco iha Italia: Nia hari’i kongregasaun espesiál ida atu serbí joven sira iha Estadus Unidus. Naran ne’e lori ba Santo Francisco,  atu nune’e sira bele banati-tuir ninia laran-di’ak no laran-maus. Ohin loron, kongregasaun ne’e iha mundu tomak no fahe ba sentru edukasaun oioin inklui iha rai Timor Lorosa’e.

    Don Bosco ninia esperiénsia iha ninia moris halo nia hakarak atu sai aman, belun no mestre ba oan sira ne’ebé nia haruka. Don Bosco mós bolu nu’udar “Aman, Mestre no Belun Juventude nian”.

    Don Bosco mesak de’it mak iha dixipulu joven maizumenus na’in 20 (menus husi tinan 20) ne’ebé igreja rekoñese no la’o daudauk atu sai santu. La’ós hakfodak katak igreja ne’ebé proteje foin-sa’e sira mak hari’i ida-ne’e.

    Dixipulu ida-ne’ebé di’ak liu mak San Dominic Savio, mane Biblia ne’ebé seidauk iha edukasaun bainhira nia mate. Dominic Savio mak dixipulu ida-ne’ebé aprende husi Joao Bosco. Laura Carmen Vicuna, feto-faluk ne’ebé tinan 13 mós mak naran Laura Viceuna. Nia mós sai nu’udar ema santa ida-ne’ebé sai Joao Bosco nia dixipulu.

    Molok Don Bosco mate, Don Bosco hateten “Na’i, fo klamar mai ha’u, Buat seluk lori bá”. Don Bosco ne’ebe mate ho preparadu no iha serteza ba moris rohan la’ek nian ne’e hatudu ezemplu kmanek foinsa’e sira hodi moris tuir maromak nia liafuan no moris ho grasan no tulun maromak nian.

    Ohin, sarani igreja katolika tomak iha mundu selebra loron Don Bosco ba dala atus ida tolunulu resin-neen (136), selebra ne’e hodi fanun fila fali foinsa’e sira iha mundu hodi banati tuir Don Bosco hodi servi malu nu’udar maromak.

    Parabens, Parabens no Parabens ba familia Salesianu Don Bosco sira hotu iha Timor-Leste no iha mundu tomak.

    Jornalista : Anina Martins