Prezerva Produtu Jornalístiku ! SEKomS & CAMSTL Lansa Plataforma Arkivu Digital Ba RTTL,E.P no Tatoli,I.P

Imagen : Lansamentu ofisial plataforma arkivu dijitál atu transforma no preserva produtu jornalístiku husi RTTL, E.P no Tatoli, I.P. Foto : Media CI
SAPNwsTL, Díli : Sekretária Estadu Komunikasaun Sosiál (SEKOMS) hamutuk ho Sentru Audivizuál Max Stahl Timor-Leste (CAMSTL) ofisiálmente lansa plataforma arkivu dijitál atu transforma no preserva produtu jornalístiku husi RTTL, E.P no Tatoli, I.P husi sistema analog ba dijitál.
Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál,(SEKOMS) Expedito Loro Dias Ximenes hateten, Inisiativa ne’e nudar esforsu Governu atu kuida no salva patrimóniu audivizuál nasionál, atu bele uza ba tempu naruk no labele lakon iha futuru.
“Objetivu ba arkivamentu analog ba plataforma dijitál ne’e atu kuida no preserva produtu jornalistiku TATOLI, IP no RTTL, EP ne’ebé durante ne’e iha, nune’e bele uza ba longu prazu no labele lakon kuandu nasaun presiza.
“Arkivu sira ne’ebé durante ne’e rai iha fita no DVD agora hahú transfere ba plataforma dijitál.”Dehan Sekrtário Estado Komunikasaun Sosiál Expedito Loro Dias Ximenes ba Jornalista sira iha Dili,30/01/2026
Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál hatutan, nia haksolok ho progresu kooperasaun ne’ebé hala’o ho CAMSTL. .
“Ha’u sente haksolok tanba kooperasaun ne’ebé nuno Governu Konstitusionál liu husi Sekretária Estadu Komunikasaun Sosial hala’o ho Sentru Audivisuál Max Stahl hetan progresu ne’ebé di’ak”
Nia Haktuir ideia dijitalizasaun ne’e hahú bainhira nia ho antigu Prezidente RTTL hasoru empreza ida iha Austrália ne’ebé espesializa iha preservasaun arkivu dokumentáriu. Maibé, tanba kustu ne’ebe bo’ot governu la konsege realiza kooperasaun iha ne’ebá.
“Bainhira iha diskusaun ho empreza ne’e iha disponividade atu halo preservasun ba arkivu dokumentariu Timor -Leste nian ba plataforma dijitál maibé ho kustu millaun $3.”
“Tanba limitasaun orsamentu, ami deside buka solusaun iha rai laran no haree katak Sentru Audivisuál Max Stahl mak instituisaun ne’ebé kompetente no iha ligasaun istóriku ho média Timor-Leste.”Nia haktuir
Nia informa Iha Orsamentu Jerál Estadu 2025, Governu prepara fundus inisiál atu hahú programa ne’e, no tuir dadus CAMSTL, vídeo jornalístiku liu 400 resin husi RTTL digitaliza ona. Arkivu husi tinan 1999 to’o 2005 hamutuk 7 mil unidade.
“Iha Orsamentu Jerál Estadu 2025, Governu tau osan oituan hodi hahú programa ne’e, to’o agora, tuir dadus CAMSTL, vídeo jornalístiku hamutuk 400 resin husi RTTL digitaliza ona. Enkuantu arkivu husi tinan 1999 to’o 2005 hamutuk 7 mil unidade no tama ona ba prosesu dijitalizasaun.”Nia informa
Nia salienta “Governu mos konsidera Ajénsia Notisióza Tatoli, IP presiza arkivu dijitál, maski instituisaun Tatoli,IP ne’e foin estabelese iha tinan sia(9). Tan ne’e, programa dijitalizasaun la’o paralelamente ba RTTL no Tatoli”.
Iha fatin hanesan, Diretór Ezekutivu CAMSTL, Edicito Pinto, hatete transformasaun husi analog ba dijitál la’ós fasil, maibé importante no urjente atu halo antes arkivu sira lakon.
“Transferénsia ida ne’e urjente duni. Se la halo agora, ita bele lakon ita-nia memória istórika ba beibei. Era dijitál no dezenvolvimentu intelijénsia artifisiál, dadus audivizuál presiza jere ho sistema modernu atu bele asesu fasil no seguru.” Dehan Edicito.
Nia subliña, atu halo trasferénsia husi analog ba iha dijitál ne’e la’ós fasil, maibé la’ós mós inposivel, tanba ne’e CAMSTL esforsu halo dadaun ona, tanba haree ba modernizasaun , makina sira ne’e nian produsaun hahu lakon ona.
To’o agora, kolaborasaun ne’e preserva ona file dijitál hamutuk 456 husi RTTL no Tatoli. Ba oin, parte rua sei kontinua aumenta kuantidade arkivu ne’ebé sei digitaliza.
“Matérial sira ne’e besik rihun walu mak tama mai, maibé to’o agora ami foin konsege rekolla no dijitaliza hamutuk 456, ba oin ami hakarak aumenta tan atu matéria sira hotu ne’ebé sei iha bele dijitaliza tomak.”
Nia Informa transformasun materia ba arkivu dijitál ajuda Jornalista, estudante no peskizador sira bele asesu matéria sira liuhusi Sentru Audivisuál Max Stahl ka liu husi RTTL no Tatoli.
“Transformasaun matéria sira ba arkivu dijitál ne’e importante tebes, tamba jornalista no estudante sira bele uza hanesan konteudu eduksional. Arkivu ne’e mos bele sai pontu referénsia ba média foun sira atu haklaken sira-nia koñesimentu liu tan”.
Nia haktuir Plataforma arkivu dijitál ne’e konsidera importante ba konstrusaun istória no identidade kulturál nasionál.
“Vizaun sentru Audivisuál Max Stahl mak harii sentru Audivisuál atu serbí Timor -Leste nu’udar arkivu uniku iha Timor-Leste atu uza teknolojia foun sira atu konta no preserva ita-nia memoria kultural nasionál”.
Kooperasaun entre SEKOMS no CAMSTL ne’e hatudu komitmentu governu hodi salva no moderniza patrimóniu audivisuál Timor-Leste, nune’e bele sai hanesan rekursu edukasionál no referénsia importante ba jerasaun agora no futuru.

