𝗧𝗮𝗺𝗮 𝗕𝗮 𝗔𝗦𝗘𝗔𝗡 ! 𝗣𝗠 𝗫𝗮𝗻𝗮𝗻𝗮 : 𝗟𝗮’𝗼𝘀 𝗜𝗸𝘂𝘀 𝗠𝗮𝗶𝗯𝗲 𝗜𝗻𝗶𝘀𝗶𝘂 𝗞𝗮𝗽𝗶𝘁𝘂𝗹𝘂 𝗙𝗼𝘂𝗻

Imajem : Primeiru Ministru Kay Rala Xanana Gusmão iha Malásia, 26/10/2025. Foto : M-GPM
SAP News, Malásia : Primeiru Ministru Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão hateten Timor-Leste nia adezaun ba ASEAN laos deit realiza mehi ida maibe nu’udar marka jornada ida ba resiliênsia, determinasaun, no esperança.
“Ohin, halo ona istória, Timor-Leste hetan admisaun nu’udar Estadu Membru ba dala 11 husi ASEAN. Ba povu Timor-Leste, ida-ne’e la’ós de’it mehi ida ne’ebé realiza ona, maibé afirmasaun forte ida kona-ba ita-nia viajen – ida ne’ebé marka ho reziliénsia, determinasaun, no esperansa”.
“Ba ASEAN, ne’e kontinuasaun husi vizaun ida: família nasaun sira ne’ebé unidu duni, liga hamutuk husi valór sira ne’ebé fahe, aspirasaun komún, no destinu koletivu. Ha’u hato’o ami-nia agradesimentu kle’an ba Estadu-membru ASEAN hotu-hotu, ba Prezidente ASEAN, Sekretariadu ASEAN, no ami-nia Parseiru Diálogu sira”. Hateten PM Xanana Gusmão iha Malásia, 26/10/2025
Xanana Gusmão hatutan, “Ita-boot nia konfiansa, enkorajamentu, no solidariedade ne’ebé la nakdoko halo loron istóriku ida-ne’e sai posivel”.
“Ami nia dalan ba adezaun naruk no iha objetivu. Desde ami aplika iha 2011, ami prepara ona ami nia instituisaun sira, reforma ona ami nia polítika sira, no hametin ami-nia prontidaun – orientadu hosi matenek, apoiu, no pasiénsia hosi ASEAN no nia parseiru sira”.
“Ami nia adezaun maka testamentu ida ba ami-nia povu nia espíritu – demokrasia joven ida, moris hosi luta, agora hakuak era foun ida hosi kolaborasaun no kreximentu ho mundu tomak rejiaun dinámiku sira”.
Ohin, ASEAN reafirma ninia vitalidade no ninia inkluzividade. Timor-Leste hamutuk ho haraik-an no ho orgullu, hakuak tomak valór prinsipál sira ASEAN nian – respeitu ba malu, kooperasaun pasífika, unidade iha diversidade, no solidariedade rejionál.
“Ita haree adezaun ba ASEAN nu’udar afiliasaun naturál ida ne’ebé iha abut iha ita-nia kultura no jeografia – no mós imperativu estratéjiku ida ba ita-nia nasaun nia futurufuturu”.
Timor-Leste tama iha ASEAN ho kompromisu tomak ba ninia Karta, prontu atu sai membru ida ne’ebé konstrutivu, pasífiku, no devotu.
“Ami kompromete atu servisu ho Estadu-membru hotu-hotu atu mantein ami-nia rejiaun pasífiku, nakloke, no prósperu, no atu halo parte iha esforsu sira atu harii reziliénsia, hametin unidade, no garante katak laiha ema ida maka husik hela iha kotuk”.
Ba Timor-Leste, inísiu foun ne’e lori oportunidade imensu iha komérsiu, investimentu, edukasaun, no ekonomia dijitál. “Ita prontu atu aprende, atu halo inovasaun, no atu tane aas governasaun di’ak, hametin ita-nia instituisaun sira bainhira ita la’o hamutuk ba dezenvolvimentu sustentável”.
Ida-ne’e la’ós rohan husi viajen ida – ida-ne’e maka inísiu husi kapítulu foun ida ne’ebé inspiradór. “Hamutuk, ita sei avansa Vizaun Komunidade ASEAN 2045 – ASEAN ida ne’ebé pasífiku, prósperu, reziliente, no sentradu iha povu ho Timor-Leste nu’udar kontribuinte ativu”.
Iha loron orgullu no selebrasaun ida-ne’e, ha’u ko’alia la’ós de’it nu’udar Primeiru-Ministru, lori Prezidente Repúblika Timor-Leste nia naran no povu Timor-oan tomak, maibé agora nu’udar kolega membru família ASEAN nian.
Primeiru Ministru Malásia Ibrahim Anwar ofisialmente inaugura Simeira ASEAN ba dala 47 no Timor-Leste adere ofisial ba ASEAN
Iha diskursu Primeiru Ministru Malásia Ibrahim Anwar hateten, vizaun Komunidade ASEAN 2045 maka hametin ho urjente unidade no sentralidade ASEAN.
Primeiru Ministru Ibrahim sublinha mós akordu dame Tailándia-Kamboja fó hanoin mai ita katak dame la’ós frakeza maibé asaun ne’ebé barani.
“Malázia buka atu harmoniza ASEAN nia prioridade sira, asegura katak bloku ne’e reziliente, relevante no responsivu ba akontesimentu atuál sira”. Hateten PM Anwar iha Kuala Lumpur Malásia, 26/10/2025. Sita BERNAMA
Ibrahim Anwar afirma ASEAN sei nafatin intaktu maski hasoru kompetisaun no inserteza
Ligadu ho adezaun Timor-Leste ba ASEAN, Ibrahim Anwar deklara “Timor-Leste nia entrada istóriku iha ASEAN lori sentidu foun ba rejiaun ne’e nia vizaun ne’ebé fahe”.
“Timor-Leste online ofisialmente membru ASEAN ba dala 11, habelar bloku iha tinan 26 nia laran, Dezenvolvimentu estratéjiku no autonomia Timor-Leste nian sei hetan apoiu firme iha komunidade ASEAN nia laran”. PM Anwar
Nia dehan, negósiu adubu seguransa ASEAN nian iha Myanmar, “presiza pasiénsia, persisténsia no komprensaun ba realidade sira iha terrenu”.
“Forsa ASEAN nian iha fiar katak respeitu no konsiderasaun rasional mak kesi metin nafatin nia nasaun membru sira”.
“Seguransa ne’ebé dura iha Myanmar presiza lidera no sai na’in ba povu Myanmar”. Dehan PM Anwar

