José Ba Tasi, Lakon & La Fila ! Família Hetan Ruin Submete Ba Forensik

‎‎

Imajem : José Belo Freitas

SAPNewsTL, Lautém : Sidadaun José Belo Freitas ho idade 42 lakon iha loron 24 fulan Abril 2025, to’o agora família seidauk hatene kauza hosi oan mane mate no paradeiru matebian nia ruin lolos, entretantu iha loron 8 fulan Marsu 2026 hetan ema ida nia ruin iha tasi-ibun Buiomau, nune’e familia ne’ebe lakon oan ezije autoridade seguransa hodi submete ba teste Deoxyribonucleic Acid (DNA).

‎‎Joana Belo da Costa Gama nu’udar konta iha loron 24 fulan Abril 2025, Matebian Jose Belo Freitas ho nia fen no oan sai husi Dili (Bidau-Masaur) ba Laivai, Postu Administrativu Lautém ho objetivu ba vizita família no haree nia inan moras.

‎‎“Wainhira to’o iha Laivai, ha’u-nia mãe moras, lori ona ba Laga hodi konsulta, nune’e sira na’in 3 ba liu Laivai tanba kalan ona, hafoin to’o Laivai,  alin feto prepara hahan no sira han hamutuk, hafoin deskansa. liu tiha ne’e, Jose Belo Freitas prepara sasan atu ba meti iha tuku 09 kalan (24/04/2025)”.

‎‎Nia sai husi uma Laivai (Laisala) iha tuku 9 kalan, nia tur iha tasi-ibun nia halo mensajem liu hosi voice WhatsApp ba nia kolega Simão da Costa hodi sosa tua husi Raumoko no  sira hemu hamutuk, hafoin ida ne’e nia maun la fila no lakon to’o agora.

‎‎Joana hatutan, momentu akontesimentu família sira la hatene katak nia lakon no paradeiru iha ne’ebe, “ami familia la hatene  katak maun lakon”, iha 25 Abril dadersan haleu tuku 7, parte Tékniku EDTL atu halo instalasaun eletrisidade ba warung ne’ebe lokaliza iha Laivai, tan ne’e  sira ba Laivai hodi akompanha tékniku ba halo instalasaun. Maibe iha dalan, alin mane sente ladun hakmatek tan ne’e husik hela nia aman ba Barliu hodi haree ninia maun ne’ebe seidauk fila, tanba sai hosi uma kalan to’o dader seidauk fila.

‎‎“Ho ida ne’e alin sa’e motor ba Barliu hodi buka nia maun maibe nia to’o iha maun nia tur fatin, nia haree maun nia motor deit mak para iha ne’eba no nia tun hosi motor nia bolu, maibe la iha ema ida hatan, entaun nia halai ba fali tiu sira-nia uma ne’ebe besik maun nia tur fatin, nia ba husu iha ne’eba tamba alin hanoin keta maun hemu lanu, nia ba toba iha tiu nia uma”.

‎‎“Karik liu ba buka iha ne’eba labarik ida kalan tur ho maun no Simão da Costa ne’e alin ne’e mak halai sai mai hateten ba ha’u-nia alin ikun katak hori-kalan sira na’in tolu mak tur iha  tasi-ibun, entaun alin ikun husu Simão  nia nomor  ba tiu fo ba nia telefone maibe Simão dehan nia la la’o hamutuk ha’u-nia maun no nia la hatene ha’u-nia maun”. Matebian ninia alin, Joana Belo da Costa Gama konta ba SAPNews iha 12/03/2026.

‎‎Tuir mai, Joana haktuir, “Alin Birga Dália Belo sente laran la hakmatek, nia  atu ba fo hatene ha’u-nia apa maibe to’o iha dalan klaran, nia haree Simão tur hamutuk hela ho nia kolega hemu hela, entaun nia tun hosi motor nia ba husu tan dala ida, maibe Simão nafatin dehan nia la hatene ha’u-nia maun no nia la la’o hamutuk ho ha’u-nia maun”.

‎‎Hafoin hasoru sira, “alin mane ne’e pániku, nia ba fo hatene ha’u-nia pai, pai dehan ba nia, hein oituan lai ema instalasaun hotu tiha ha’u sa’e ba husu Simão, iha tuku 9 dader apa mak sa’e fali ba husu Simão maibe ha’u-nia apa ba  tula ho labarik ida kalan hamutuk hotu ho maun (José Belo Freitas) mak sira rua ba husu.

‎‎“Entaun Simão dehan memang hori-kalan sira rua ho ha’u-nia maun hemu hamutuk duni, maibe nia dukur toba uluk tiha, nia la hatene ha’u-nia maun ba ne’ebe, la hatene ne’ebe tiu ba buka tok iha fatin ami tur ba ne’e to’ok (…..)”.

‎‎Ligadu ho akontesimentu ne’e, Sasin Simão da Costa informa, “Iha Raumoco maiz ou menuz tuku 11 kalan, nia voice ha’u dehan agora iha ne’ebé, ha’u iha tasi-ibun, o tun mai lai, osan iha karik foti tua lori mai tur halimar tiha, entaun ha’u dehan osan laiha, entaun o foti lori mak foti osan sa’e ba, entaun ha’u foti tua ne’e lori ba”.

‎‎“Ami-rua tur konta istória to’o tua ne’e hotu tiha, nia hateten fali ha’u ba foti tan tua lai, nia halai tuir ha’u mai, ami-rua tun fali ba, tur halimar konta istória. Nia husu ona tasi ne’e tuku hira mak maran, ha’u mós fa’an SDSB be la hatene, konta istória, la kleur ha’u mós dukur mai ona, entaun ha’u dehan, tua mak ne’e, hemu ba, ha’u toba ona. Ha’u toba iha tasi-ibun ne’e”.

‎‎“Ha’u toba tiha, la hatene nia ba ne’ebé, ha’u la hatene tanba ha’u toba tiha ona, ha’u hader mai tuku 9, ha’u la buka fali nia ona, ha’u hader mai ba liu agen, ha’u hamrik iha Laivai ne’eba, nia feton ne’e mak husu ha’u, maun José hori-kalan imi hemu tua hamutuk ne’e iha ne’ebé, ha’u hatan, la hatene, nia iha ne’ebá hela karik tanba hori-kalan ha’u toba dukur tiha. Antes ha’u toba mós hateten ba nia, hakarak ba meti karik ba, mais ha’u toba ona”.Simão da Costa deklara. sita RTTL. https://www.facebook.com/share/v/17YpWAyfmM/?mibextid=wwXIfr.

‎Sasin ne’e salienta nia parte laiha hanoin aat ba Jose Belo Freitas tanba sira-rua kolega diak, nune’e nia parte pronto atu bele halo tuir hodi bele hatudu lialos tuir kultura no lisan ne’ebe iha.

‎‎“Ha’u laiha planu, ha’u mós hakarak halo tuir duni ba lisan ne’ebe iha para ita haree ho matan, ami-rua iha Dili kedas haree malu diak tanba ne’e mak nia telephone ha’u”. Nia deklara, sita RTTL. https://www.facebook.com/share/v/17YpWAyfmM/?mibextid=wwXIfr.

‎Hafoin ne’e, família buka tuir maibe ladauk hetan, entretantu, iha loron 7 fulan Jullu 2025, familia hetan kontaktu hosi peskador ida ne’ebe hetan ruin ida, maibe la konsege iha rezultadu klara kona ba teste DNA.

‎‎“Ami hetan uluk ruin ida, ruin ne’e ema peskador ida mak hetan fo mai ami no ami lori entrega ba Polisia Eskuadra Lautém, foufoun polisia sira la simu, hafoin fo hateten fali ha’u-nia pai ba foti, to’o tiha fulan 3 mak sira lori fali ba família katak  ruin ne’e karau  nia ruin, sira ko’alia deit mai la iha ho surat evidiénsia ruma hosi parte hosi ospitál katak ne’e karau nia ruin”.

‎‎Tuir mai, iha 8 fulan Marsu 2026, sidadaun ida hetan ulun ruin ida iha area tasi-ibun Sika Buiomau, hafoin família hetan informasaun ne’e ba to’o kedas fatin hakoi ruin ne’e hodi haree no ezije hodi ba teste DNA tanba deskonfia ne’e mak Jose Belo Freita nia ulun.

‎‎“Iha loron 8 Marsu 2026, ami hetan tan ulun-ruin, ne’e mós maun ida mak hetan iha tasi-ibun Sika, nia hetan no nia telefone ba polísia  Lautém, Polísia ba haree no haruka maun ne’e, asegura  para hein familia balun  mai buka mak hateten, maun foti dalan hakoi tanba dehan ruin ne’ebe maun hetan ne’e sei iis hela uituan, nia tauk ba servisu asu ruma dada lakon ne’e mak nia hakoi”.

‎“Antes ne’e, nia hasai fotografia hodi publika iha facebook, nune’e familia balun haree no hateten ba família ba fatin refere hodi haree, ha’u-nia pai hamulak tuir kultura hodi dehan katak ‘o, ha’u-nia oan nia ruin duni, entaun ha’u-nia  ran ne’e agora sulin tun ba ruin nia leten, ran ne’e sei maran. Se ema seluk nia ruin entaun ha’u-nia ran ne’ebe turuk tun ba sei la maran. Maibe realidade ran ne’ebe tun ba ne’e maran kedas, ho ida  ne’e ami familia fiar katak ne’e ha’u-nia maun nia ruin”.

‎Joana informa família mós tenta to’o iha nasionál maibe liafuan  husi nasionál no polísia  Lospalos ba família katak ruin  ne’e kazu tinan 10 ba leten nian.

‎“Ami familia nia ezizi ba estadu atu teste DNA ba ruin ne’e hodi ami bele hatene klaru  katak ruin ne ami-nia maun ka lae,no nia mate tanba saida, ami familia  presiza ida ne’e deit, ami mos la dun satisfas ba polísia  nia liafuan ne’ebe haree deit figura hosi telemovel no halo prediksaun katak ruin ne kazu tinan 10 ba leten nian, maske seidauk iha rezultadu teste DNA”. Nia subliña

‎Hafoin família halo esforsu to’o Dili, ikus mai parte seguransa lori ona ema-nia ulun ruin ne’e ba Dili iha loron kinta-feira (12/03/2026) no  oras ne’e iha ona parte Forensik nasionál nia liman hodi halo teste Deoxyribonucleic Acid (DNA). Hafoin sei fo sai rezultadu ikus ba família.

‎‎Matebian Jose Belo Freitas mate husik hela fen no oan mane na’in rua, nia lakon vida iha loron 24 fulan Abril 2025, to’o oras ne’e família seidauk hatene kauza husi ninia falesimentu no paradeiru restu mortal matebian nian