Explora Manganés Iha Maina I ! Autoridade Lokal & Komunidade Ameaça Blokeia Atividade

Imagem : Autoridade Lokal Maina I realiza komferensia imprensa iha Lautém, 27/03/2026

SAPNewsTL, Lautém : Autoridade Lokál Suku Maina I hamutuk ho joven no komunidade lamenta no krítika atividade explorasaun rekursu naturais ne’ebé implementa husi Empreza Estatal ba Minerasaun (Murak Rai) no kompania Esrella Resource husi Austrália tanba prátika familiaismu no la envolve rekursu komunidade.

‎Atividade produsaun ne’e hamosu lamentasaun husi komunidade Suku Maina I tanba laiha liña koordenasaun di’ak ho Autoridade Lokal (Xefe Suku) no komunidade sira.

‎”Mezmu iha Prosesu Investigasaun (Faze Dahuluk) ba Recursu Naturais refere, Autoridade Nacional Minerais (ANM) no Kompania Responsavel Estrella Resources fo karta koñesimentu ba Autoridade Suku hodi kria konsulta públiku, nune’e bele aprejenta ba komunidade sira kona-ba Explorasaun Manganés ne’ebé lokaliza iha Suku Maina I, hodi envolve komunidade Suku Maina I iha prosesu explorasaun”.

“Iha konsulta públika ne’e, Autoridade Lokal (Xefe Suku) apresenta rekursus disponiveis ne’ebé iha atu bele konsidera nu’udar Local Content ba servisu produsaun nian mak hanesan Rekursu Umanu no Kompania Lokal. Maibé infelizmente, iha faze implementasaun, kompanha responsavel ignora ezizénsia autoridade lokais no komunidade sira nian ba partisipasaun atu hetan mós benefísiu liu husi servisu.” Dehan Porta Voz Livio Amaral iha sede suku Maina I, 27/03/2026.

Tuir dadus Suku Maina I ho nia Aldeia hamutuk 5, iha ema hamutuk na’in 229 mak hakarak servisu, suku mós iha kompanha lokal no individu barak mak iha transporte truck hamutuk 27 maibé kompanha responsavel ba projetu explorasaun manganés la konsidera rekursu sira hosi suku refere.

“Kompania Estrella Resources sub fila-fali ba kompania lokal seluk ne’ebé la’os husi Suku Maina I nian hodi hala’o operasaun ba projetu explorasaun manganés hodi ignora ezizénsia autoridade lokal no komunidade sira nian”. Komunidade lamenta

‎Ho lamentasaun hirak ne’e, komunidade Suku Maina I, hamutuk ho Autoridade Lokal no Veteranu sira husu :

‎1. ANM no Kompanha Estrella Resource atu foti medida imediata hodi konsidera komunidade sira-nia ezizensia sira ne’ebé mak temi ona iha leten.

‎2. Ami fo ultimatu demana rua (2), hahú iha data ohin, 27-03-2026, to’o dia 10-04- 2026, mak laiha resposta pozitivu, ami sei mobiliza malu hodi blokeia total fatin explorasaun to’o iha solusaun.

Reprezentante juventude Livio Amaral sente triste tanba desenvolvimentu la’o iha suku laran maibe la hetan benefisiu no oportunidade servisu.

“Ami joven iha suku Maina I sente triste tanba servisu rekursu explorasaun manganês la’o ona durante fulan rua resin iha ami-nia suku maibé ami laiha oportunidade atu servisu, tan ne’e mak ami ezize atu parte relevante sira bele rezolve lalais”.

“Nune’e ami mós bele iha espasu hodi servisu tanba durante servisu ne’e la’o joven sira husi liur mak mai servisu la’os suku Maina I nian no Suku Maina I mós iha kompania lokal maibé sira bolu fali kompania husi suku seluk”. Nia kestiona

‎Xefe Suku Maina I Martinho Junior Pinto haktuir lamentasaun ne’e mosu iha faze explorasaun tanba lokaliza iha area juridiku suku Maina I nian maibe la uza rekursu ne’ebé suku iha.

Dadaun ne’e explora hela rekursu manganês iha area jurídiku suku Maina I, antes ne’e kompania Austrália International halo kontratu ho governu hodi lori sira-nia karta rekoñesimentu liu husi autoridade lokál, iha prosesu autoridade sira akompaña nafatin iha faze dahuluk, iha faze daruak kompania Esrella Resource, kontrata fali ho kompania seluk.

‎”Ami tenke ezize ho razaun katak ami suku Maina I mós iha kompania lokal tanba saida mak la uja ami-nia kompania lokal sira ne’ebé mak eziste maibé foti fali kompania seluk ne’ebé la’os suku Maina I nian no la inklui mós Postu Lautem nian”.

“Ho lamentasaun hirak ne’e ami tenke hato’o ba Primeiru Ministru no Ministériu relevante sira liu husi komunikadu ida ne’e atu toma atensaun ba problema hirak ne’ebé akontese iha terrenu.” Dehan Xefe Suku Martinho Junior Pinto iha sede suku Maina I.

Martinho konsidera trabalhador hamutuk na’in 32 mak hala’o servisu iha atividade explorasaun ne’e ilegal tanba la liu hosi suku maibe prátika nepotismu.

‎”Area explorasaun iha traballadór hamutuk na’in 32 maibé ami autoridade lokál konsidera sira ne’e ilegal tanba prosesu atu ba servisu laliu husi suku maibé bolu familia lisan ida de’it no fetosan umane mak tama iha faze implementasaun.” Tenik nia.

‎Iha fatin hanesan, reprezentante Veteranu suku Maina I José da Cruz kestiona makaas kompanha tanba prátika diskriminasaun no la envolve komunidade iha projetu ne’e.

“Ami mai ho pozisaun ida klaru katak lakohi halo diskriminasaun no fahe komunidade, ami hakarak jovens no komunidade suku Maina I nian tenke unidu hodi servisu ne’e bele la’o, labele uja grupu ka individual nian tanba ita haree ba rikeza ida ne’e, maske iha area suku Maina I, maibé ida ne’e rikeza nasaun nian”. Nia dehan

Veteranu ne’e konta ‎durante fulan tolu kompanha la servisu hamutuk ho autoridade lokál, la inklina joven no komunidade suku Maina I.

“Ami la’os atu defende grupu ida maibé buka meius, nune’e bele hetan solusaun hodi jovens no komunidade bele servisu iha kompanha refere, husu mós ba joven no komunidade suku Maina I atu unidade nafatin hodi bele servisu hamutuk no evita problema”. Nia rekomenda

Komunidade sira fo ultimatu semana rua ba kompanha hodi solusiona problema refere, nune’e bele prevene konflitu ba atividade explorasaun manganês iha Lautem.

Ligadu ho polémika ne’e, ekipa Sapnews Pro hamutuk ho Xefe Suku Mahina I hodi ba to’o iha lokal explorasaun hodi konfirma parte manager kompanha maibe laiha nafatin servisu.

Share This

COMMENTS