Polémika Disputa Rai Iha Tasi-Tolu ! Mosu Desentendimentu & Polísia Tiru Gás Lakrimojéniu
Imajen : Rai na’in Roque Tomas Aquino iha Tasi-Tolu, 05/03/2026.
SAPNewsTL, Dili : Problema disputa rai iha Aldeia 12 Outubro, mosu desentendimentu entre komunidade hamutuk uma ka‘in 21 hasoru Antonio Lobato tanba parte rua deklara hothotu iha direitu ba rai ne’ebé sira hela desde tinan 1979.
Rai na’in Roque Tomas Aquino informa, “Ohin, polísia tiru gás lakrimogéniu tanba fatin ne’e iha komunidade uma ka’in hamutuk 21 mak hela desde iha tempu portugues no balun iha tempu Indonesia iha 1979. Antonio Loubato lori forsa hakarak hasoru komunidade sira, entaun la satisfas hodi mosu dezentendimento”.
“Problema koba-ba rai, iha tinan 2012 to’o mai ohin loron, ami hela iha fatin ida ne’e desde 1979, ami-nia avó sira hela iha ne’e to’o ohin loron, ami mós kontinua hela iha rai ne’e, iha 2013 Ersilia Neves Gonsalves ho Antonio Loubato mai dehan rai ne’e sira-nian, sira atu foti rai ne’e”. Dehan Rai na’in Roque Tomas Aquino ba SAPNews iha Tasi-Tolu, 05/03/2026.
Roque Tomas Aquino hatutan, iha tempu ne’eba komunidade parte tasi-tolu iha aldeia 12 Outubru ladun simu ho liafuan ne’ebe sira mai hatete rai ne’e sira nian entaun iha tempu ne’eba “ami konkorda kedas ami la bok malu no ami lori malu ba tribunal”.
“Iha 2014, tribunal halo julgamentu ba ami ho Ersilia Neves Gonçalves, tribunal fo dezisaun afavor mai ami, ami uza rai ne’e ate agora. Depois ida ne’e ami fila mai uza rai ne’e hanesan ami nia avo sira uluk uza”.
Rai Na’in ne’e hateten, “tuir mai, Ersilia la simu desizaun tribunal, hakarak mai foti fali rai ne’e maibe rai ida ne’e nia mai bebeik, ami mós hatete ba nia katak ita mai bebeik lori prova ruma husi tribunal ou anula ona dezisaun ne’ebe foti iha 2014, maibe to’o agora nia uza deit mak nia makina no truck boboot sira hodi sobu komunidade nia baliza no lutu atu aproveita rai ne’e”.
Iha 2015, Ersilia Neves Gonçalves la simu dezisaun Tribunal Distrital Dili (TDD), nia hatama rekursu ba tribunal rekursu maibe tribunal Rekursu la konsidera nia rekursu tanba nia provas hanesan nafatin ho Tribunal Distrital Dili nian, entaun ema arkiva deit, provisoriamente povu ida ne’e mak uza hela rai ne’e baseia ba despaixu husi Tribunal.
“Ami komunidade iha ne’e, ami lori ona terras propriedades mós mai sukat ona rai ida ne’e no dezisaun tribunal dekreta ona hodi fo ba ami , Antonio Loubato la obedese ba dezisaun tribunal tanba ne’e mak ami la simu no ami hatete ba katak hotu iha RDTL ne’e tenke hakruk ba lei, laiha ema ida mak bo’ot liu. Tanba Antonio Lobato foti ona rai balun ne’ebe komunidade sira hela ba”.
Roque deklara, ema hotu hanesan iha lei nia oin, laiha ema ida uza forsa hanehan ema seluk, “kuandu imi uza forsa povu mos iha forsa hodi hasoru ida ne’e”.
“Ohin, ami-nia advogadu mai hodi provas legal balun husi tribunal mai para atu hasoru malu ho nia advogadu. Ami-nia advogadu esplika ona ba komandante PNTL Dom Aleixo katak prosesu agora iha Tribunal ikus ona”.
Ligadu ho disputa rai no desentendimentu ne’e, SAPNews tenta atu halo komfirmasaun ho Antonio Lobsto no Ersilia Neves Gonçalves maibe la konsege tanba hafoin mosu dezentendimentu sira laiha ona fatin.
Desentendimentu ne’e rezulta sidadaun ne’e hetan kanek kmaan iha parte kotuk-klaran no komunidade sira retira hosi fatin tanba parte PNTL tiru gás lakrimojéniu hodi normaliza situasaun durante desentendimentu.
