EUTL Ameaça Halo Asaun Hasoru PDHJ, “Defende Minoria”.

Imajem : EUTL halo Konferénsia imprensa kritika PDHJ iha Kampus Sentral UNTL, 20/04/2026

Sapnews Pro : Estudante Universitáriu Timor-Leste – EUTL realiza konferénsia imprensa hodi krítika no ameasa Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça (PDHJ) tanba halo reklamasaun ba Revogasaun Lei Pensaun Vitalísia.

Porta Voz EUTL Bonifácio Abi komfirma luta ba halakon lei pensaun mensál vitalísia nu’udar luta naruk ida, dezde 2007 to’o agora. Ema barak tenki hetan kanek, ran turuk, ruin tohar, simu lakrimojéneiu, tama sela-prizaun, terus no susar mak foin elimina.

Husi presaun polítika povu maubere nian liuhusi instrumentu akadémiku EUTL mak Parlamentu Nasionál aprezenta Projetu Lei Nú. 11 ne’ebé aprezenta iha Plenária PN pasa ho unanimidade, votu afavór 62, abstensaun no kontra zero.

Projetu ne’e nia konteúdu maka revoga ka halakon totál, sein exesaun ba pensaun vitalísia ba eís-deputadu no eís-titulár Órgaun Soberania sira. Ikusmai, Prezidente Repúblika promulga ona lei foun ne’e hodi halakon totál ona pensaun mensál vitalísia no direitu regalia sira-seluk, no publika ona iha Jornál Repúblika liuhusi Lei N.o 7/2025, 29 fulan Setembru.

Hafoin Xefe Estadu promulga, mosu kedas ex-benefisiáriu sira kompostu husi ex-deputadu, ex-membru governu no ex-titulár orgaun soberanu sira seluk hamutuk nain tolunulu hamutuk ho Provedoria dos Direitus Humanus no Justisa husu fiskalizasaun abstrata susesiva ba Tribunál Rekursu hodi deklara inkonstituisionalidade ba lei ne’ebé halakon pensaun mensál vitalísia no direitu regalia sira seluk.

“Maibé ho TR nia konxiénsia ne’ebé pro povu maubere, rekoñese masa populár nia luta no komprende muito bem kompleksidade problema ka rai-naruk fiskál ne’ebé povu maubere agora dadaun hasoru. No tuir duni K-RDTL ein konformidade artigu 118.° ne’ebé mostra katak “Tribunál sira maka órgaun soberania ho kompeténsia atu hala’o justisa hodi povu nia naran”. Hateten Porta Voz EUTL Bonifácio Abi iha Kampus Sentral UNTL, Dili, 20/04/2026

Ho epígrafe ida-ne’e hateten atu katak, tribunál ezerse duni justisa bazeia ba povu nia interese ba realidade objetiva ne’ebé povu hasoru ein espesifikamente revogasaun LPMV.

Nune’e, ikus mai Tribunál Rekursu deklara liuhusi nia akordaun katak, revogasaun ba LPMV ne’e konstituisionalidade ho nia fundamentu sira bazeia konstituisaun, no mós ho aproximasaun sosiál, ekonomia no polítika ne’ebé oras ne’e povu kiik no kibiit laek enfrenta.

“Aproximasaun TR nian nune’e, tanba ita hare’e husi perspetiva sosiolojia Direitu nian katak, sosiedade ne’e moris dinámika husi aspetu sosiál, ekonomia, polítika no kultura maka lei mós tenki dinámika, se lei la dinámika mak lei ne’e rasik sei koloniza nia sosiedade ne’e rasik”. Nia sublinha

Ema hotu akompaña katak, depois de akordaun ne’e sai liu loron balun de’it, PDHJ hato’o tan reklamasaun ba Tribunál Rekursu hodi deklara nulidade ba akordaun refere.

Tanba ne’e EUTL hakarak fó xamada atensaun ba PDHJ katak, para ona hamutuk ex-benefiaiáriu sira ne’ebé durante tinan naruk goza pensaun mensál vitalísia no direitu regalia sira seluk iha povu maioria kiak nia leten.

“Ezisténsa PDHJ ne’e atribui husi konstituisaun no povu selu ita-bo’ot sira liuhusi orsamentu jerál Estadu (OGE). Povu selu ita-bo’ot sira atu defende no pro ba povu kiik no kbiit la’ek sira, la’os ba defende fali elite minoria iha rai doben ida-ne’e. Repúblika Demokrátika Timor-Leste – RDTL ne’e eziste tanba povu maubere nia luta no nia sakrifísiu”. Nia akresenta

PDHJ nia papel mak atu defende boa governasaun, direitus humanus no justisa ba povu maioria, laloos minoria elite. Objetivu Estadu ne’ebé hatúr iha Konstitisaun RDTL katak, Estadu liuhusi governu ho nia instituisaun públiku hotu-hotu tenki harii sosiedade ho baze justisa sosiál ba nia isin no ba klamar, laloos ba harii sosiedade ba elite minoria.

EUTL husu mós ba Tribunál Rekursu ne’ebé hala’o mós funsaun Tribunál Supremu Justisa (STJ) nian iha Timor-Leste perante artigu 164.° nú. 2 K-RDTL katak, mantein akordaun ne’ebé fó sai ona antes.

“Tanba desizaun husi TR hanesan mós STJ ka última instánsia, nune’e laiha ona dalan ba parte sé de’it atu hato’o tan reklamasaun. Ho ne’e akordaun refere nu’udar forsa jerál no obrigatória ba parte hotu-hotu tenki kumpri”.

“Husu ba orgaun soberania sira hanesan Prezidente Repúblika, Parlamentu Nasionál no Governu katak akordaun Tribunál Rekursu nian nu’udar apelu jurídiku ida ba ita-bo’ot sira, atu orgaun soberania tolu ne’ebé temi liubá tenki hatán ho polítikas públikas ne’ebé signifkativu no pro povu maubere liuhusi investimentu ba setór vitál sira hanesan edukasaun, agrikultura, turizmu, saúde, infraestrutura bázika no seluk tan ne’ebé einrelasaun direita ba povu maubere nia moris diak”.

EUTL mos husu ba kamada estudantíl, kamada sosiál, sosiedade sivíl no einjerál povu maubere hodi hamutuk unifika ideia no forsa halo vijilánsia maxima no totál to’o ba vitória finál “bem comum ba ema hotu”.

“Só hamutuk de’it mak bele rezulta mudansa kualitativu ida, no ida-ne’e hakerek ona no prova ona iha istória umanidade nian iha luta libertasaun nasionál, wainhira la hetan resulta EUTL sei halo asaun hasoru PDHJ”. Nia hakotu.

Enkuantu, Provedoria dos Direitos Humanos e Justiça hato’o ona reklamasaun ba Tribunal Rekursu kona ba deklarasaun la inkonstitusional ba Revogasaun Lei Pensaun Mensal Vitalísia iha semana kotuk.

#EUTL #PDHJ #DILI #LEIPENSAUNVITASIA #TRIBUNALREKURSU #TIMORLESTE

Share This

COMMENTS