MJDAC & UNFPA Lansa Profile ! Juventude Hamutuk 105.882 Kategoria Dezempregu, La Asesu Edukasaun & Treinamentu

Imajem : Lansamentu perfil juventude nasionál no munisipal iha Salaun Nahe Biti-Boot MJDAK Lesidere, 11/08/2026. Foto : SAPNews
SAPNewsTL, Dili – Ministeriu Juventude, Desportu, Arte no Kultura (MJDAK) liu husi Diresaun Geral Juventude servisu hamutuk ho UNFPA, UNICEF no World Vision selebra loron internasionál ba klosan sira liu hosi Lansa Perfil Juventude Nasionál & Munisipal ho tema “Jovens Ohin Loron, Oportunidade & Dejafiu Iha Futuru”.
Ministru Juventude,Desportu, Arte no Kultura (MJDAK), Nélyo Isaaac Sarmento, hateten, Perfil Juventude Timor-Leste tenke sai baze importante ba Governu atu planeia no halo investimentu estratéjiku ba joventude, liuliu iha área edukasaun, formasaun profisionál no oportunidade servisu.
“Perfil Juventude ne’e tradús kona-ba oinsá atu hatene situasaun jovem sira iha Timor-Leste. Husi ita nia populasaun 1,3 miliaun, joven ho idade 15 to’o 35 tinan reprezenta persentajen boot. Dadus ne’e hatudu katak Governu tenke fó atensaun ba juventude, la’ós Ministeriu Juventude, Desportu, Arte no Kultura de’it, maibé ministériu hotu-hotu, atu halo planu no investimentu bazeia ba dadus.”
”Responsabilidade kona-ba juventude la’ós de’it iha MJDAK, maibé ministériu hotu-hotu tenke envolve an atu responde ba nesesidade no dezafiu ne’ebé joventude sira hasoru.”Dehan Nélyo Isaac Sarmento ba jornalista Sira iha Salaun Nahe Biti boot (MJDAK) Dili, Tersa-Feira, 11/08/2026.
Nia hatutan oportunidade servisu ba joventude la’ós de’it limitadu ba servisu iha instituisaun públika ka kompanha, maibé inklui mós oportunidade atu kria servisu rasik.
“Kampu servisu la’ós de’it ita ba servisu iha instituisaun ka kompanha. Ita mós bele kria servisu rasik liuhusi empreendedorizmu no atividade ekonomia seluk, ida-ne’e mós tama iha kampu servisu.” Nia hatutan
Nélyo subliña, númeru jovem ne’ebé aas iha Timor-Leste reprezenta potensial boot ba dezenvolvimentu nasaun, maibé presiza investimentu ne’ebé planeadu no estratéjiku atu garante kualidade rekursu umanu iha futuru.
“Investimentu ba juventude la’ós gastu, maibé investimentu ida ne’ebé ita sei hetan nia retornu iha futuru rai nian. Oinsá rai ne’e atu la’o no oinsá atu hetan populasaun ho kualidade, depende ba buat ne’ebé ita investe agora.” Nia esplika
“Se joven sira hasoru problema iha área edukasaun, saúde ka setor seluk, ministériu relevante sira tenke halo programa no polítika ne’ebé diretamente responde ba problema no nesesidade joventude.”
Governante ne’e salienta, Perfil Juventude Timor-Leste sei ajuda Governu atu kompriende situasaun joventude no identifika área sira ne’ebé presiza atensaun hodi bele determina prioridade no halo investimentu ne’ebé apropriadu.
“Dadus Perfil Juventude importante atu Governu bele haree ho klaru problema sira ne’ebé joven hasoru no halo planu investimentu ne’ebé apropriadu bazeia ba evidénsia.”
Iha eventu hanesan, Representante UNFPA, iha Timor-Leste Navchaa Suren hatutan, Perfil Juventude Nasionál no Munisípiu ne’ebé lansa bazeia ba dadus Sensus Populasaun no Uma-Kain 2022.
“Perfil Juventude Nasionál no Munisípiu ne’ebé lansa bazeia ba dadus Sensus Populasaun no Uma-Kain 2022, ne’ebe sei ajuda asegura katak polítika no programa sira ba juventude hetan orientasaun husi dadus no evidénsia ne’ebé iha kualidade.” Dehan Navchaa Suren.
Nia informa tema globál ba Loron Internasionál Juventude 2026, “Kontestu Diferente, Aspirasaun Komún”, reflete realidade katak joven sira iha esperiénsia no dezafiu oioin, maibé fahe aspirasaun komún ba edukasaun ho kualidade, empregu ne’ebé di’ak, saúde, igualdade, partisipasaun no dignidade.
“Tema globál ba Loron Internasionál Juventude 2026, “Kontestu Diferente, Aspirasaun Komún”. Diversidade juventude nian tenke inspira polítika sira ne’ebé rekoñese realidade oioin, enkuantu asegura katak joven ida-idak iha oportunidade hanesan atu dezenvolve no kontribui ba sira nia komunidade no nasaun.” Nia esplika
Navchaa argumenta, Timor-Leste nu’udar nasaun ho populasaun jovem ida-ne’ebé boot iha rejiaun Ázia, ho kuaze 75 porsentu hosi populasaun ho idade menus hosi 35.
“Ida-ne’e reprezenta rikusoin boot no mós responsabilidade ida atu investe iha foin-sa’e sira no fó kbiit ba sira atu forma nasaun ne’e nia futuru.” Nia subliña
Nia esplika, Perfil Juventude Nasionál no Munisípiu fornese evidénsia kona-ba área xave sira iha moris joventude, inklui diferensa no semellansa entre munisípiu sira.
“Perfil sira ne’e bele tulun ema sira ne’ebé foti desizaun atu alvu no diresiona rekursu sira, prioritiza intervensaun no monitoriza progresu.”
“Dadus mesak labele kria mudansa. Perfil Juventude tenke uza hanesan evidénsia no ferramenta ba planeamentu, alokasaun orsamentu, advokasia no monitorizasaun hodi asegura investimentu sira responde ba juventude sira nia nesesidade no aspirasaun.”
Navchaa mós apela ba jovem sira atu uza dadus no evidénsia iha Perfil Juventude hodi reforsa sira nia lian no partisipa iha prosesu dezenvolvimentu.
“Ha’u enkoraja joven sira atu uza evidénsia ida-ne’e hodi reforsa imi nia lian, envolve ema sira ne’ebé foti desizaun no halo advokasia ba polítika sira ne’ebé reflete imi nia realidade no aspirasaun.”
Nia afirma, UNFPA sei kontinua servisu hamutuk ho Governu, parseiru sira, sosiedade sivíl no joventude atu kontribui ba harii futuru ne’ebé jovem ida-idak iha oportunidade atu dezenvolve no kontribui ba nasaun.
Lansamentu Perfil Juventude Timor-Leste ne’e hala’o iha âmbitu selebrasaun Loron Internasionál Juventude 2026, ho objetivu atu fornese baze dadus ba Governu no parseiru sira iha formulasaun polítika, planeamentu no investimentu ba dezenvolvimentu joventude iha Timor-Leste.
Bazeia ba dadus husi Sensus Populasaun Uma-Kain 2022 hatudu katak Timor-Leste iha populasaun hamutuk, 1.340.125. Husi total populasaun ne’e, jovens hamutuk 105.882 ho idade 15-24 la tama iha emprego, edukasaun ka treinamentu profisionál. Ba grupu idade 15-24 persentajen mane ne’ebé tama iha empregu, edukasaun ka treinamentu profisionál hamutuk 29,1% no feto hamutuk 29,6%.
Iha grupu idade 25–35 hosi persentajen mane atinji 40,3%, feto atinji 55,5%. Enkuantu, ba grupu idade 15–35, persentajen mane hamutuk 33,9% no feto hamutuk 40,9%.
Dadus hirak ne’e hatudu katak asesu ba empregu, edukasaun no treinamentu profisionál sei sai dezafiu importante ba jovens Timor-Leste, liuliu ba grupu idade 15–35 ne’ebe ladauk hetan.
<span;><span;>


