CRAM Kondena Aktu Jovens Iha Tibar & Soro ! Prátika OAM & OAR Nu’udar Desportu La’os Violênsia

Imajem : Prezidente Komisaun Reguladora Arte Marsiais (CRAM, sigla Portugés), Octávio da Conceição iha Dili, 27/01/2026.

SAPNewsTL, Díli – Prezidente Komisaun Reguladora Arte Marsiais (CRAM, sigla Portugés), Octávio da Conceição, kondena aktu tuda malu ne’ebé akontese iha Tibar ne’ebé deskonfia envolve membru Organizasaun Arte Marsial (OAM) no Organizasaun Arte Ritual (OAR).

Presidente Komisaun Reguladora Arte Marsiais haktuir, desizaun Guvernu Konstitusionál nian liuhosi Rezolusaun Governu n.º 74/2025, ne’ebé aprova iha loron 17 fulan Dezembru 2025, atu kontinua suspende pratika arte marsiais no arte ritual iha Timor-Leste.

“Governu kontinua suspende pratika arte marsiais no arte ritual iha Timor-Leste, tuir Rezolusaun n.º 74/2025, 17 fulan Dezembru”. dehan Octávio da Conceição iha knaar fatin Lecidere, 27/01/2026.

Rezolusaun refere hanesan kontinuidade hosi Rezolusaun Governu n.º 45/2023, ne’ebé hasai depois kazu violénsia sira ne’ebé akontese iha fulan Novembru 2023 iha Munisípiu Bobonaro, no desde ne’ebá Governu halo ona estensaun suspensaun ba dala barak, ne’ebé agora remata ho Rezolusaun foun n.º 74/2025.

Nia informa arte marsiais no arte ritual hotu-hotu la permitidu hala’o atividade ruma, inklui mobilizasaun membru, treinu, pawai, reuniaun no uza farda organizasaun, durante períodu suspensaun.

“Pratika arte marsiais no arte ritual hotu-hotu seidauk bele hala’o atividade ruma, inklui mobilizasaun membru, treinu, pawai, reuniaun, ka uza farda organizasaun, durante períodu suspensaun nia laran”.

Medida ne’e, bazeia iha Lei n.º 5/2017 kona-ba rejime jurídiku pratika arte marsiais, arte ritual no armas brankas, ho objetivu hodi garante orden públiku no prevene krime husi tinan 2023 to’o ohin loron.

Nia Subliña, Suspensaun ne’e fo alerta katak kazu violénsia ne’ebé akontese iha rai Timor-Leste, barak liu, mak hala’o hosi sidadaun individuál.

Prosesu identifikasaun no monitorizasaun hala’o hodi koopera entre CRAM, sub-komisaun iha munisípiu sira no Komandu PNTL.

“Suspensaun ne’e, kazu violénsia sira ne’ebé akontese iha territoriu Timor-Leste barak liu mak hala’o hosi sidadaun individuál, la’os ho instrusaun ka autorizasaun hosi organizasaun arte marsiais.” Nia subliña

CRAM hatutan, Situasaun pratika arte marsiais iha Timor-Leste konsidera 90% hakmatek, maibé iha insidenten balun nafatin akontese, hanesan iha loron hirak ba, komete husi organizasaun balu, no hamosu perturba ba komunidade inklui destruisaun uma, kareta no sunu motor ida.

“Situasaun pratika husi Arte Marsiais no ritual iha Timor-Leste 90% hakmatek maibe ha’u la nega Iha loron 25 Janeiru 2026, komunidade sarani Katólika iha Timor-Leste halibur malu atu selebra inaugurasaun Gruta Sagrado Coração de Jesus, bainhira grupu balun deskonfia hosi K2000 hala’o pawai depois misa hodi hamosu peturba ba komunidade, resulta iha destruisaun uma kareta no sunu motor ida.” Nia informa.

“Komandu PNTL halo ona investigasaun, identifika no kaptura ema nain haat, ne’ebé deskonfia envolve iha akontesimentu ne’e. PNTL konfirma katak ema sira ne’e mai hosi grupu ne’ebé deskonfia envolve iha kazu refere”.

Nia hatutan, insidente ne’ebé akontese iha suku Soro, Munisípiu Ainaro, iha loron 16 Janeiru 2026, envolve pandalizmu joven sira ne’ebé resulta iha ferimentu ba ema rua, inklui membru ida husi PNTL . Kazu ne’e la iha relasaun ho organizasaun arte marsiais.

“Akontesimentu iha suku Soro iha loron 16 Janeiru resulta iha ema nain rua kanek inklui membru ida husi PNTL. Kazu ne’e konsidera hanesan joven bandalizmu sira no la iha relasaun ho komisaun organizadora arte marsiais.”

Nia subliña kazu sira hanesan ne’e la’ós responsabilidade direta CRAM, no halo klaru katak PNTL mak entidade kompetente atu hala’o asaun seguransa no prosesu lei nian.

“Durante períodu suspensaun, CRAM nia funsaun mak limita de’it ba regulasaun estrutura organizasionál, no la atribui sanksaun ba organizasaun, tanba seguransa públika mak responsabilidade direta Komandu PNTL, tuir lei vigora”.

CRAM husu ba joven no komunidade sira liuliu sira ne’ebé iha ligasaun ho arte marsiais no arte ritual, atu labele fo espasu ba violénsia, no hamutuk hadia paz iha rai laran.

Responde ba kritika iha mídia, Prezidente CRAM hateten nia asume knar ida-ne’e la’ós tanba interese pessoál, maibé tanba obrigasaun institusionál tuir Lei n.º 5/2017 no orientasaun polítika Governu Konstitusionál IX.

“Enkoraja juventude pratika arte marsiais no rituais katak OAM & OAR hanesan atividade desportiva no dezenvolvimentu talentu, la’ós ba violénsia”. nia hakotu

Enkuantu, kazu ne’ebe mosu iha Tibar rezulta karreta balun nia vidru rahun, kios ida rahun no ema balun kanek, nune’e parte PNTL identifika no kaptura sidadaun na’in haat.

TAGS
Share This