Ermera : Kada Tinan Partu Bebe Hamutuk 5.000 ! MS, EJ & UNFPA Inaugura KEmON-B Iha Atsabe

Imajem : Ministra Saude Elia Amaral, Representante UNFPA iha Timor-Leste Navchaa Suren no Koordenadór Rezidente Nasoins Unidas (ONU) Funmi Balogun hala’o lansamentu ba KEmON-B iha Atsabe Vila,31/08/2026.
SAPNewsTL, Ermera : Ministra Saúde hamutuk Embaixada Japaun (EJ) no United Nations Population Fund (UNFPA) inaugura Sentru Kuidadus Emerjénsia Obstétriku no Neonatal Baziku (KEmON-B) iha Suku Laclo, Postu Administrativu Atsabe, Munisípiu Ermera, hodi haforsa asesu ba servisu saúde inan no bebé.
Koordenadór Rezidente Nasoins Unidas (ONU) iha Timor-Leste, Funmi Balogun, haktuir inaugurasaun Sentru Kuidadu Emerjénsia Obstetrísia no Neonatal Báziku iha Atsabe importante ba fortalesimentu sistema saúde hodi garante asesu ba kuidadu saúde inan no bebé ne’ebé asesível no kualidade ba komunidade sira.
Balogun dehan inan ida ne’ebé hetan komplikasaun durante partu, viajen oras lima to’o neen hosi Atsabe ba Dili bele determina diferensa entre moris no mate, sentru ne’e bele fasilita feto isin-rua sira ne’ebé hetan komplikasaun bele asesu ba kuidadu emerjénsiaho lailais.
“Inaugurasaun loron ohin nian la’ós de’it kona-ba loke fasilidade saúde foun, maibé marka etapa importante ida ba sistema saúde ne’ebé asesível, ekuitativu no responsivu liu ba populasaun,” hateten Koordenadór Rezidente Nasoins Unidas (ONU) Funmi Balogun iha Postu Saude Atsabe Vila,31/08/2026.
Projetu ne’e reforsa kompromisu Governu no parseiru dezenvolvimentu sira atu implementa prinsipiu “la husik ema ida iha kotuk”, hodi garante katak distánsia jeográfika ka limitasaun seluk la sai obstákulu ba feto no bebé sira atu hetan kuidadu saúde esensiál.
Balogun mos husu ba lideransa Ministeriu Saúde, autoridade saúde munisipál no profisionál saúde sira atu kontinua servisu hamutuk hodi fortalese servisu saúde inan no oan iha Timor-Leste.
Balogun mós hato’o agradesimentu ba Governu Japaun nia apoiu finanseiru no UNFPA nia asisténsia téknika ne’ebé kontribui ba konstrusaun no operasionalizasaun sentru ne’e.
Tuir dadus ne’ebé aprezenta, Munisípiu Ermera iha feto idade reprodutiva besik ema 17.000, ho partu hamutuk besik 5.000 kada tinan. Hosi númeru ne’e, besik ema 800 mak lokaliza iha Postu Administrativu Atsabe. Tanba ne’e, prezensa sentru ne’e sei fó benefísiu diretu ba komunidade barak ne’ebé durante ne’e enfrenta difikuldade asesu ba kuidadu emerjénsia obstetrísia no neonatal.
Koordenadór Rezidente ONU ne’e mos fo sai katak dadus Sensus Saúde Demográfiku 2024-2025, taxa partu ne’ebé asiste husi parteira treinadu aumenta hosi 60% iha tinan 2016 ba 78% atualmente. Aleinde ne’e, 88% feto isin-rua sira simu ona kuidadu antenatal hosi profisionál saúde treinadu, enkuantu taxa mortalidade neonatal tun ona ba mate bebé 16 kada moris husi 1.000.
“Númeru hirak-ne’e hatudu katak esforsu hamutuk entre Governu, parseiru dezenvolvimentu no komunidade sira fó rezultadu real ba vida feto no bebé sira iha Timor-Leste,” dehan Balogun.
Nia enfatiza katak investimentu kontinua iha servisu Kuidadu Emerjénsia Obstetrísia no Neonatal Báziku sei ajuda hadi’a tan rezultadu saúde inan no oan iha futuru, hanesan prevee ona iha planu estratéjiku setor saúde.
Balogun husu komunidade sira atu hala’o papel ativu liu tan hodi promove kuidadu durante isin-rua, rekonhese sinal perigu sira no prepara partu ho di’ak atu prevene komplikasaun sira.
Koordenadór Rezidente ONU hato’o parabeins ba Ministeriu Saúde, UNFPA, Governu Japaun, autoridade saúde munisipál no profisionál saúde sira ne’ebé kontribui ba realizasaun sentru ne’e.
“Inan hotu-hotu merese kuidadu ho dignidade no kualidade. Bebé hotu-hotu merese hahú moris iha kondisaun seguru no saudável. Sentru ida-ne’e sei sai patrimóniu importante ida ba komunidade Atsabe no Timor-Leste tomak,” Balogun afimra
Ministra Saúde, Elia Amaral, hatete sentru foun ne’e sei fó benefísiu ba inan isin-rua no bebé sira iha Atsabe, ne’ebé iha estimasaun inan isin-rua hamutuk 819 no inan ne’ebé sei partu hamutuk 745 kada tinan.
“Objetivu prinsipál husi fasilidade ne’e mak atu garante inan hotu bele partu ho seguru no bebé hotu bele hahú moris ho saúde di’ak,’’Dehan Ministra Saúde
Ministra Saude dehan profisionál saúde na’in haat iha Sentru Saúde Komunitária Atsabe remata ona treinamentu espesializadu kona-ba kuidadus emerjénsia obstétriku no neonatal no prontu atu presta asisténsia ho kualidade ba komunidade.
Embaixadór Japaun iha Timor-Leste, YAMAMOTO Yasushi, deklara katak inaugurasaun sentru ne’e reflete kompromisu Japaun atu kontinua apoia dezenvolvimentu setor saúde iha Timor-Leste. Sentru ne’e la’ós deit edifísiu ida, maibé simboliza futuru ne’ebé seguru liu ba inan, bebé no família sira iha Atsabe.
“Japaun sei kontinua hari’i parseria forte ho Timor-Leste. Ami sei kontinua servisu hamutuk ho Governu Timor – Leste hodi hametin sistema saúde. Ami hein atu haree sentru ida-ne’e kontribui ba mellora saúde no moris-di’ak ba ema barak iha Atsabe,’’ Embaixadór Japaun , YAMAMOTO dehan.
Reprezentante Autoridade Munisipál Ermera, José da Costa Gomes, agradese ba Governu Japaun, UNFPA no Ministériu Saúde ba investimentu ne’ebé halo ona iha munisípiu ne’e.
Nia mos husu atu kontinua hametin infraestrutura saúde no aumenta rekursu umanu hodi responde ba nesesidade komunidade sira iha Ermera.
Sentru foun ne’e espera bele kontribui signifikativamente ba redusaun mortalidade inan no bebé, no hadi’a kualidade servisu saúde materna no neonatal iha Postu Administrativu Atsabe.


